1.    KABAK YETİŞTİRİCİLİĞİ

Kabak yetiştiriciliğinin önemi, hıyarın botanik özellikleri ve morfolojik özellikleri aşağıda açıklanmıştır.

1.1.   Botanik Özellikleri

1.1.1.  Önemi

Kabak, Cucurbitacea familyasının Cucurbita cinsine dâhil tek senelik bir sebzedir. Kabaklar botanik bakımdan üç kısma ayrılır:

  • Cucurbita pepo :           Yazlık küçük kabaklar
  • Cucurbita maschata :           Kışlık iri kabaklar
  • Cucurbita maxima :           Kışlık iri kestane kabakları

Sakız kabağı ile helvacı veya kestane (bal) kabağının vatanları Amerika’dır. Su veya testi kabağının vatanı ise Mısır’dır. Kabak, Anadolu’da çok eski tarihlerden beri yetiştirilmekte ve tüketilmektedir. Eskiden padişahlar, kabağı altınla yaldızlatarak bir sırık üzerine dikerler ve okla nişan talimleri yaparlardı.

100 g taze sakız kabağın içinde 0,6 g protein, 0,2 g yağ, 92 g su, 5,9 g karbonhidrat, 0,7 g selüloz bulunmaktadır. Kalori değeri 31’dir. Kabakta A, B1, B2, niasin, C vitamini vardır.

Kabak, yetiştirme mevsimleri ve değerlendirilme şekillerine göre özellikleri yönünden diğer sebzelerden önemli ölçüde farklılık gösteren bir yazlık sebzedir.

Yazlık kabaklar, değişik şekillerde yemeklik olarak kışlık kabaklar ise genellikle kış aylarında tatlı ve böreklik olarak değerlendirilir. Ayrıca bu üretimin dışında büyük miktarda kabak çekirdeği üretimi yapılır. Kabak çekirdekleri çerez olarak geniş çapta kullanılır. İnsan beslenmesi yanında meyveleri ve çekirdekleri çok aranan aynı zamanda hayvan yemi olarak kullanılan bir sebzedir.

1.1.2.  Morfolojik Özellikleri

2.1.2.1. Kök

Kabak tek yıllık bir kültür sebzesidir. Genç dönemde kazık kök ve etrafında 4-6 adet arasında değişen oldukça yüzeysel olarak gelişen yan kökler bulunur. Zamanla yan kökler hızla büyüyerek saçaklanmış bir görünüm kazanır. Toprak yapısı ve bitkilerin gelişme durumuna bağlı olarak kökler 1-1,5 m yanlara doğru uzar. Köklerin % 60-70’i toprağın 30 cm’lik derinliğinde bulunur. Kışlık kabakların kökleri 1-1,5 m derinliğe kadar inebilir.

2.1.2.2. Gövde ve Dallar

Yazlık kabak çeşitlerinde gövde dik ve yarı yatık olarak büyür. Bitki 50-100 cm’lik bir çap içinde toplu görünümdedir. Gövde, otsu olmasına rağmen kuvvetlidir. Kesiti köşeli, başlangıçta yeşil iken zamanla açık yeşil hatta kahverengi bir görünüm alır. Gövde üzerinde sert dikenler ve tüyler bulunur. Yazlık kabaklarda ana gövdenin kolsuz ve kısa olması istenir. Yazlık kabaklar içerisinde kollu olarak gelişen formlara rastlansa da bu formlar ekonomik önem ifade etmez.

Kışlık kabaklarda gövde toprak üzerinde yayılır. Toprak üzerinde 4-6 adet yan dal meydana gelir. Kollar 2-3 m hatta 5-6 m kadar uzanabilir. Dalların içi boştur. Gövde ve dallar üzerinde sert dikenler bulunur.

2.1.2.3. Yaprak

Yapraklar uzun bir sapla gövdeye bağlıdır. Yaprak saplarının üzeri boyuna çizgili, oluklu, dikenli ve tüylüdür. Yaprak sapının orta kısmında derin bir kanal vardır. Yaprak sapının içi boş ve yuvarlaktır. Yapraklar oldukça büyük olup oval, beşgen ve kalp şeklindedir. Yapraklar parçalı ve dikenli olabilir. Yaprak kenarları dişlidir. Dişlerin ucu sivri veya küt olup küçükten büyüğe doğru bir değişim gösterir. Yaprak damarları alt kısımda belirgin olup yüzlerinde dikenler bulunur. Yaprakların alt ve üst yüzeyi tüylüdür. Yaprak rengi açık yeşilden koyu yeşile kadar değişir. Bazen yapraklar gri yeşil veya gümüşi yeşil alacalı olabilir.

2.1.2.4. Çiçek

Kabaklarda çiçekler ana gövde üzerindeki yaprak koltuklarında meydana gelir. Hıyarlarda olduğu gibi çiçekleri monoecious (tek evcikli) yani erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde fakat ayrı ayrı yerlerdedir. Erkek çiçeklerin sapları dişi çiçeklere oranla daha uzun ve incedir. Çiçekler, yaprak koltuklarından tek veya 3- 4 tanesi bir arada olacak şekilde gelişir. Çiçeklerde çanak ve taç yapraklar, dip kısımda birleşik, uç kısımda beş parçalıdır ve uçları sivridir. Çanak yapraklar yeşil, taç yapraklar ise açık sarıdan koyu sarıya kadar değişen renklerdedir. Erkek çiçekte, erkek organlar uzun sarı renklidir ve çiçek tozları birbirine yapışıktır. Dişi çiçek sapı kısa, kalın ve köşelidir. Sap üzerinde meyve taslağı bulunur. Meyve taslağının uç kısmında ise çiçek yaprakları (çanak + taç) bunların ortasında ise 3-5 parçalı tepecik yer alır.

2.1.2.5. Meyve

Kabaklarda meyvelerin şekil, irilik, renk, dilimlik ve et karakterleri bakımından çeşitler arasında çok önemli farklılıklar vardır. Sakız ve Girit kabaklarının bulunduğu yazlık uzun çeşitlerde meyveler sebze olarak değerlendirildiği normal hasat devrelerinde 10-25 cm uzunlukta ve 3-10 cm çapındadır. Bu kabak çeşitleri tohumluğa bırakıldığında 30-50 cm uzunluğa 10-15 cm çapa sahip olabilmektedir.

2.1.2.6. Tohum

Kabak tohumları çeşit karakterine göre beyaz, gri beyaz, sarı beyaz, kahverengi, kırmızı kahverengi, kurşuni, bronz veya güneş yanığı esmer renktedir. Dip kısımları hafif yuvarlak ve kökçüğün çıktığı uç kısmı sivridir. Yazlık çeşitlerin çekirdekleri, iri kışlık çeşitlerinkine nazaran daha küçük ve daha narin yapıdadır. Kabak tohumları yağ bakımından oldukça zengindir. Bazı çeşitleri % 30-40 yağ ihtiva eder.

Yazlık kabakların tohumları genellikle beyazdır. Bazen çeşit özelliğine göre siyah veya gri tonlarında tohumlara da rastlanmaktadır. Bin dane ağırlığı 200-400 g arasındadır.

Kışlık kabaklarının tohumları, beyaz ve kurşuni renklidir. Tohumlar, yuvarlağa yakın ve kenarları belirgindir. Bin dane ağırlığı 400-500 g’dır.

Kabak tohumları % 98 oranında temiz, çimlenme oranı % 90 civarında olmalıdır. Tohumlar, çimlenme özelliğini normal koşullarda 5-10 yıla kadar muhafaza eder. Tohumlar 10 oC’den itibaren çimlenmeye başlar. Optimum çimlenme sıcaklığı 20-25 oC’dir. Tohumlar 4-8 gün arasında çimlenir.

1.1.3.  Döllenme Biyolojisi

Kabaklarda aynı bitki üzerinde fakat farklı yerlerde erkek ve dişi çiçekler oluşur. Bazen erkek ve dişi bitkiler de meydana gelebilir. Oluşan bu çiçekler, birbirini dölleyerek meyveler meydana gelir. Aksi takdirde dişi çiçeklerin döllenmesi için gerekli çiçek tozları olmasa dişi, döllenmeden dökülür. Böyle durumlarda yetiştirme alanlarından beklenilen düzeyde ürün alınamaz. Bu konuda yeterli bilgiye sahip olmayan üreticiler, meyve bağlamayan erkek çiçekli bitkileri, daha cılız gelişmeleri nedeniyle sökerek tarladan uzaklaştırmaktadır. Bu sebeple önemli ürün kayıpları olmaktadır.

Kabaklarda monoecious (tek evcikli), androecious (erkek çiçekler) ve gynocious (dişi çiçekler)den başka andromonocious (erkek çiçek ve erkek çiçeğin erdişi hâle dönüşmüş şekli) gynomonoecious (erkek çiçek ve dişi çiçeğin er dişi çiçeğe dönüşmüş şekli), trimonoecious (erkek çiçek, dişi çiçek ve erdişi çiçekler), gynomonodioecious (bir populasyon içinde dişi ve erdişi çiçekli bitkiler) gynoandrodioecious (bir populasyonda erkek ve erdişi çiçekli bitkiler) çiçek formları bulunmaktadır.

Tüm bakım işlerinin mükemmelliğine rağmen eğer çiçeklerin tozlaşması ve döllenmesi için gerekli önlemler alınmazsa meyve alınamaz. Gynoik (dişi) çeşitler için ve sık dikim yapılan sahalar için tozlaşmayı sağlayacak böcekler gereklidir. Bu iş için ülkemizde en uygun bal arılarıdır. Tarlaya yerleştirilecek kovan sayısı, bitki sıklığına, çeşide bağlıdır. Genelde 5 dekar arazi için 1-2 kovan yeterlidir. Arıların kabak tarlalarında aktif olabilmesi için etrafta daha cazip çiçekleri olan bitkilerin bulunmaması ve kabaklarda yeteri kadar çiçeklenmenin olması gerekir. En iyisi kovanların çiçeklenme başlangıcından 5 gün sonra tarlaya yerleştirilmesidir.

1.1.4.  Çeşitleri

Ø Yazlık kabaklar

Sakız, Girit, su ve asma kabağı bu grupta yer alır. Yazlık kabaklar, taze sebze olarak yaz aylarında kullanılır. Bu grupta yer alan asma kabakları normal hasat devrelerinde 1-1,5 m uzunluğa ve 5-10 cm çapa ulaşır. Aynı şekilde yazlık kabaklar grubunda yer alan su kabaklarının çeşide göre sap tarafı dar ve uzuncadır, dip kısmı şişkin veya bazı çeşitlerde olduğu gibi koza şeklinde ortaları boğumludur. 40-50 cm uzunluğunda ve 15-20 cm kadar kalınlıktadır. Yazlık kabak çeşitlerinin meyve rengi beyaz gri (sakız), sarı, turuncu, yeşil ve koyu yeşildir.

Ø Kışlık kabaklar

Bal, kestane ve diğer iri kabaklar bu gruptadır. Bu gruptaki kabaklar, kışın tatlı yapımında kullanılır. Kışlık bal kabakları; uzun silindirik, yuvarlak, basık yuvarlak ve armut şeklinde olabilir. Kabuk rengi sarı, turuncu, turuncu-sarı, siyah ve gridir. Et rengi ise açık turuncudan koyu turuncuya kadar değişebilir. Kabuğu düz olanlar yanında oluklu ve dilimli olanlara da rastlanır. Ortalama meyve ağırlığı 5-60 kg arasındadır. Kestane kabağı yuvarlak ve basık yuvarlak şekillidir. Kabuğu, kurşuni beyazdır; eti sarı, sarı turuncu, açık turuncu renklidir. Meyveler 10- 60 kg arasındadır. Bal ve kestane kabaklarında meyve sapı oldukça kalın odunsu ve köşelidir. Bazı meyvelerde sapın meyveye bağlandığı tarafta çukurluk meydana gelir.

Ø Süs kabakları: Mis ve parmak kabağı bu gruptadır. Bu kabakların bazıları dış görünüşlerindeki doğal güzellikleri, bazıları da dış kabuklarının boyanması sureti ile süs olarak kullanılmaktadır. Dış kabukları kuruduğunda sertleşir ve dayanıklı bir hâl alır.

Ø Çerezlik kabaklar: Bu gruptaki kabakların tohumları üretim sezonu sonunda özel olarak çıkarılıp kavrularak çerezlik olarak kullanılmaktadır.

1.2.   Ekolojik İstekleri

1.2.1.  İklim İstekleri

Kabaklar sert iklimden hoşlanmaz. Soğuktan çabuk zarar görür. 0 C sıcaklıkta bile bitkilerde üşüme şoku meydana gelir. -1, -2 C’de hızla donarak ölür. 10 C’nin üzerindeki sıcaklıklarda iyi gelişir. Açık tarla yetiştiriciliğinde tohum ekimi son donlar geçtikten sonra ve toprak sıcaklığı 10 C’yi geçince yapılmalıdır. En iyi gelişme sıcaklığı 20-25 C’dir. Sıcaklık dalgalanmaları büyümeyi yavaşlatır. Fazla sıcak ve kuraktan etkilenir. Kurak yanında fazla nemden de hoşlanmaz.

Kabaklar, gelişme dönemlerinde ılıman çevre koşullarını, mahsule yatma döneminde ise sıcağı seven bitkiler arasında yer alır. Sert iklimlerden hoşlanmaz. Aşırı sıcaklıklardan da hoşlanmaz. İlkbahar ve sonbahar devreleri arasında uygun şartlarda iyi gelişir. Ancak sıcak dönemlerde düzenli aralıklarla sulama yapılmalıdır.

Kabak ışıktan hoşlanan bir bitkidir. Gölgeli ve ağaç altlarında kabak yetiştiriciliği yapılmaz. Gölgeli yerlerde bitki hem narin bir yapı kazanır hem de bitki üzerinde dişi çiçek oluşturma ve meyve bağlama oranı azalır, verim düşer.

Kabaklarda vegetasyon süresi yazlık çeşitlerde yaklaşık 70-100, kışlık çeşitlerde ise 180-200 gündür.

Uzun süreli kuraklık ve aşırı nem mantari hastalıkların yayılmasına neden olur. Bu nedenle yetiştirme dönemi ve yerinin çok iyi seçilmesi gerekir.

1.2.2.  Toprak İstekleri

Kabaklar her türlü toprak üzerinde yetişir. Ancak fazla ağır ve kumlu toprakları pek sevmez. Daha çok humus miktarı fazla, gevşek ve besin maddesi zengin orta ağır topraklarda ideal yetiştiriciliği yapılır.

Kumlu topraklarda çiftlik gübresi ve ticaret gübresi kullanılarak kabak yetiştiriciliği yapılabilir. Bu topraklarda erkencilik sağlanır. Ancak istenilen miktarda ürün alınamaz. Toprak pH’ı 6-7 civarında olmalıdır.

1.3.   Yetiştirilmesi

1.3.1.  Yetiştirme Şekli

Kabak çeşitlerinde arzu edilen hasat zamanı, değerlendirme şekli, işletmenin büyüklüğü ve çeşit karakterine bağlı olarak iki farklı yetiştirme yöntemi uygulanır.

2.3.1.1. Doğrudan Tohum ile Yetiştiricilik

Kabaklar erkenci ve normal zamanda üretilebilir. Tarlaya tohum ekimi yapılır. Toprak sıcaklığı 10-12 C’yi bulduğunda toplu gelişen çeşitlerde 60-80 cm sıra arası, 40-60 cm sıra üzeri olacak şekilde ekim yapılır. Yazlık kabaklar, genellikle tekli masura üzerinde yetiştirilir. Dal atan bal ve kestane kabaklarının ise tarla ziraatı şeklinde üretimi yapılır. Sıra arası 1-3 m ve sıra üzeri 0,5-1,5 m olmalıdır. Tohumlar her ocakta 2-4 tohum olacak şekilde 3-5 cm derinliğe ekilir. 5-7 gün sonra çimlenme olur. Bitkiler büyümeye başlayınca yan dalları uzayan çeşitlerde ilk sürgünün 5-6 yaprak üzerinden ucu koparılır. Yazlık kabaklarda sürmeden 30-40 gün sonra meyveler görülmeye başlar. Meyvelerin çiçeklenmeden hemen 10-20 gün sonra koparılması gerekir. Aksi hâlde içinde çekirdek oluşumu başlar ve yazlık kabak özelliğini kaybeder. Sürekli oluşan meyveler koparılmazsa büyüme ve meyve sayısı olumsuz yönde etkilenir. Bal ve kestane kabakları tam olgunluğu alıncaya kadar bekletilir.

Bu yüzden her bitkide 2-8 meyve bırakılmalıdır.

2.3.1.2. Fide ile Yetiştiricilik Erkencilik sağlamak amacıyla bu yetiştirme yöntemi uygulanır. Tohumlar, değişik şekillerde hazırlanmış plastik torba, viyol veya saksılara ekilir. Tohum ekim ortamları hastalık ve zararlılardan temiz olmalı, tohumların çimlenmesini engelleyecek yapıda olmamalıdır. Hazırlanan bu ortamlara ekilen tohumlar alçak plastik tünel veya plastik seralarda don tehlikesi kalkıncaya kadar bekletilir. Dikim büyüklüğüne ulaşan en az iki hakiki yaprak oluşturan kabak fideleri topraklı olarak tek veya çift sıralı olacak şekilde esas yetiştirme yerlerine dikilir. Dikimden yaklaşık 12 saat önce fidelere su verilmelidir. Aksi takdirde kök bölgesindeki toprak materyali dikim sırasında dağılır ve fidelerin tutma oranını azaltır. Bu şekilde yapılan dikimle yaklaşık 2-3 haftalık erkencilik sağlanmış olur. Dikimden sonra fidelerin kök bölgesinde çanak açılarak can suyu verilmelidir. Fide yetiştiriciliği sadece yazlık kabaklarda uygulanır. Kışlık kabakların erken üretimi söz konusu değildir.

1.3.2.  Yetiştirme Ortamı Hazırlığı

Kabaklar, havalar ısındıktan sonra esas yetiştirme yerleri olan tarlaya dikildiklerinde kabaktan önce bir kültür bitkisi yetiştirilebilir. Bu kültür bitkisi lahana, karnabahar, marul ve ıspanak gibi kışlık sebzeler olabilir.

İklim şartları ve üretim zamanı dikkate alınarak toprak işleme yapılır. Ekim ve dikimden önce bir veya iki defa toprak işlenir. Tırmık geçilmek suretiyle tarla tesviye edilir. Toprak sıcaklığı 10-12 oC’yi bulduğunda ekim ve dikim yapılır.

Erkenci kabak yetiştiriciliği genellikle yazlık (sakız, Girit) kabak çeşitleri ile yapılır. Açık tarla koşullarında ya da örtü atında olmak üzere fidelerin esas yetiştirilme yerlerine dikilmesi şeklinde uygulanır. Genç bitkiler (fideler) ekolojik koşullar elverişli hâle geldiğinde en az iki hakiki yapraklı oldukları dönemde esas yetiştirme yerlerine topraklı olarak dikilir. Dikimden bir gün önce fidelerin topraklı olarak dikilebilmeleri için saksı ve torbalar mutlaka sulanmalıdır. Bu şekilde topraklı olarak dikilen fideler daha önce mahsule yatacağı için erkencilik sağlanmış olur. Kol atmayan ve toplu hâlde büyüyen kabak fideleri 60-80 cm sıra arası 50-60 cm sıra üzeri mesafeler verilerek ocaklara dikilir.

Kışlık bal ve kestane kabakları çok dallanan fazla boy atan çeşitler oldukları için sıra arası 240-300 cm, sıra üzeri 60-140 cm olacak şekilde ocakvari olarak ekilmelidir.

Kabak tohumları toprağın karakterine ve tav durumuna göre 3-5 cm derinliğe ekilmelidir. Tohum ekiminden sonra ocakların üzeri kaymak tabakası bağlamış ise bu tabaka çepin ile kırılır. Kaymak tabakasının olumsuz etkisi yağmurlama yapılarak da ortadan kaldırılabilir. Tohum ekiminden 4-8 gün sonra çimlenme olur ve bitkiler toprak yüzeyine çıkar. Bitkiler büyüme başlayınca özellikle dallanan çeşitlerde ilk sürgünün 5-6 yapraklı olduğu dönemde sürgün ucu kesilerek dallanma teşvik edilir.

1.4.   Bakım İşleri

1.4.1.  Sulama

Meyvesi yenen diğer sebzelerde olduğu gibi bitkinin gelişmesi için ekolojik koşullar elverişli ise ilk döller görülünceye kadar su vermekten kaçınılır. Ekolojik koşullar, kurak giderse aşırıya kaçmamak şartıyla bitkilerin ihtiyacı nispetinde sulama yapılır. İlk meyveler görüldükten sonra sulama işi büyük önem taşır. Kabak meyveleri çok hızlı büyüdüğü için sulamayı oldukça sık aralarla ve mümkünse 3-4 gün aralarla yapmak bitkinin gelişmesi ve verim bakımından çok faydalıdır.

Kabaklarda susuzluk, sabah ve akşam saatlerinde yapraklarının anormal olarak pörsüyüp aşağıya doğru sarkmaları ile kolayca anlaşılır. Bitkilerde bu belirtiler görülmeden zamanında sulama yapılmalıdır.

1.4.2.  Çapalama

Doğrudan tohum ekimi yöntemi ile yapılan kabak yetiştiriciliğinde bitkiler, toprak yüzeyine çıktıktan sonra 3-4 yapraklı olduklarında yabancı otları ayıklamak ve toprağı havalandırmak maksadıyla ilk çapa yapılır. İlk çapa işlemi sırasında bazı yetiştiriciler, seyreltme işlemi de yapar. Bunun için her ocakta, en iyi gelişen bir veya duruma göre iki bitki bırakılır. Birinci çapadan 2 veya 3 hafta sonra yağış ve yabani ot durumuna göre ikinci çapa yapılır. Ekolojik koşullara ve bitki gelişimine bağlı olarak 2-3 hafta ara ile 3. hatta 4. çapa yapılabilir.

1.4.3.  Budama

Yazlık kabaklarda bitkiler büyümeye başlayınca yan dalları uzayan çeşitlerde ilk sürgünün 5-6 yaprak üzerinden ucu koparılır.

1.4.4.  Gübreleme

Kabak, topraktaki humus miktarının fazla olmasından hoşlanır. Bu bakımdan toprağa ahır gübresi vermek, kabak yetiştiriciliğinde önde gelen işlerden biridir. Dekara 4-6 ton ahır gübresi verilir. Çiftlik gübresi uygulaması yapılacaksa bu gübrenin sonbaharda ya da ekim ve dikimden bir ay önce toprağa verilmesi ve toprağa karıştırılması daha uygundur.

Kabaklara suni gübre olarak dekara 8-12 kg azotlu, 10-15 kg fosforlu, 10-12 kg potaslı gübre ve 4-8 kg kireç atılır.

1.4.5. Zirai Mücadele

  • Hastalıklar ve fizyolojik bozukluklarla mücadele

Kabak yetiştiriciliğinde maksimum verime ulaşabilmek için hastalık ve zararlılar ile yerinde ve zamanında mücadele yapılması gerekmektedir.

Kabak üretiminde hastalıklara karşı dayanıklı çeşit seçimi ile hastalık ve zararlılara karşı ilaçlanmış tohum kullanmak gerekir.

Kabak üretimi sırasında karşılaşılan önemli hastalıklar ve fizyolojik bozukluklar şunlardır:

  • Solgunluk
  • Yalancı mildiyö
  • Kurşuni küf
  • Külleme
  • Kabak mozaik virüsü
  • Meyvelerin şekil bozuklukları

Bu hastalıklardan virüsler dışındakilerle kimyasal mücadele yapmak mümkündür. Ancak bu mücadelenin dayanıklı çeşit kullanımı, kültürel işlemler ve nöbetleşe ekim uygulanarak desteklenmelidir.

  • Zararlılarla mücadele

Kabak üretimi sırasında karşılaşılan önemli zararlılar şunlardır:

  • Boz kurt
  • Danaburnu
  • Kök ur nematodları
  • Kırmızı örümcekler
  • Yaprak bitleri
  • Beyazsinekler
  • Yaprak galeri sineği
  • Thrips

Bu zararlılardan nematodlara bulaşmış tarlalarda üretim yapmamak gerekir. Diğer zararlılarla zamanında ve uygun kimyasal ilaçlar kullanarak bunların zararlarının önüne geçilmelidir.

1.5.   Hasat ve Muhafazası

1.5.1.  Hasat

Yazlık sakız ve Girit kabaklarında en uygun hasat, çeşidin normal iriliğinin 1/3’ünü aldığı zamandır. Aynı şekilde bu kabak çeşitleri, süt olgunluğuna veya çiçeği burnunda tabir edilen, taç yaprakları meyve üzerinde iken de hasat edilir. Kabak içindeki çekirdekler, belirginleşmeye başlamadan önce hasat yapılmalıdır. Turfanda kabak üretiminde kabak meyveleri, küçük olarak hasat edilir. Bu şekilde ortalama meyve ağırlığı azalmasına karşın bitki başına meyve sayısının artırılmasıyla meyve verimi artırılmış olur. Hasat büyüklüğüne gelmiş olan yazlık kabak meyveleri, sabah ve akşam saatlerinde meyvelerin sapı bıçakla veya makasla kesilerek hasat edilir.

Hasat olgunluğuna gelmiş kışlık bal ve kestane kabakları, bitki üzerinde yapraklar sararıp kuruyuncaya kadar bekletilir. Mevsim sonunda sonbaharın ilk donları başlamadan ve meyve üzerine kırağı düşmeden kabaklar toplanmalıdır.

Çerezlik kabak çekirdeği elde etmek amacıyla kabak yetiştiriciliği yapılıyorsa bunların üretimi ve hasadı bal ve kestane kabakları gibi yapılır.

Yazlık kabaklar piyasaya ambalaj içinde veya dökme olarak gönderilir. Erken dönemde hasat edilen yazlık kabaklar küçük oldukları için ambalaj içinde pazarlanmalıdır. Aksi takdirde meyveler zarar görür.

Kışlık bal ve kestane kabakları, piyasaya dökme olarak çıkartılır. Pazarda kesilerek parça hâlinde de satılabilir.

Yazlık kabak çeşitlerinden ekolojik koşullar, yetiştirme tekniği ve üretilen çeşidin özelliğine bağlı olarak bitki başına 2-4 kg ürün alınabilir. Dekardan 3-5 ton yazlık kabak hasat edilebilir.

Kışlık bal ve kestane kabaklarında ise verim daha yüksektir. Dekardan yaklaşık 5-7 ton arasında kabak hasat edilir.

1.5.2.  Sınıflandırma

Yazlık kabaklar, botanik yapılarına göre çeşitlere, kalite özelliklerine göre sınıflara, kütle ve uzunluklarına göre boylara ayrılır.

Kışlık kabaklarda herhangi bir sınıflandırma bulunmamaktadır.

Yazlık kabaklar; sakız kabağı ve Girit kabağı olmak üzere çeşitlere ayrılır.

  • Sakız kabağı: Uzunluğu 15 cm ile 25 cm, çapı 3 cm ila 6 cm olan sarımsı yeşil renkli ve silindirvari şekilli bir çeşittir.
  • Girit kabağı: Uzunluğu 18 cm ile 20 cm, çapı 4 cm ila 6 cm olan siyahımsı yeşil renkli ve silindirvari şekilli bir çeşittir.

Diğer çeşitler, kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir.

  • Yazlık kabaklar, kalite özelliklerine göre; ekstra, sınıf I, sınıf II olmak üzere üç sınıfa ayrılır.
  • Yazlık kabaklar kütle ve uzunluklarına göre; küçük, orta, büyük olmak üzere üç boya ayrılır.

Yazlık kabaklar bütün, taze görünüşlü, çeşidin kendine özgü renginde, pörsümemiş olmalı ve üzerinde çiçek (minyatür kabaklar hariç) bulundurmamalıdır.

Bütün sınıflara giren yazlık kabaklarda izin verilen toleransları dâhil olmak üzere aşağıdaki özelliklerde olmalıdır:

  • Bütün (tam) olmalı (Hafif hasar kabul edilebilir.)dır.
  • Sağlam olmalı (Çürüyerek, kötüleşerek tüketime uygunsuz hâle gelenler ürünü etkilememelidir.)dır.
  • Temiz olmalı, gözle görülebilir yabancı madde bulunmamalıdır. o Böceklerden ve böcek zararlılarından arı olmalıdır.
  • Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli (dış yüzeyinde gözle görülebilir ıslaklık)dir. o Yabancı tat ve koku olmamalıdır. o Sert yapıda olmalıdır. o Boşluk ihtiva etmemelidir. o Yarık, çatlak olmamalıdır.
  • Yeterince gelişmiş           olmalı  (Tohumları      aşırı     gelişmiş olmamalıdır.)dır.
  • Elle toplamaya, elden geçirmeye ve taşınmaya dayanıklı olmalıdır.
  • Gideceği yere ulaştığında pazar isteklerini karşılamaya elverişli olmalıdır.

Kabakların kalite durumlarına göre aşağıdaki özellikleri taşımaları gerekir:

  • Ekstra

Bu sınıfa, üstün nitelikteki yazlık kabaklar girer. Bunlar, şekil, irilik ve renk bakımından yetiştikleri bölgeye göre çeşidin özelliklerini taşımalı, meyve sapı en fazla 3 cm uzunluğunda kesilmiş ve zedelenmemiş olmalıdır. Nitelik bakımından ürünün genel görünüşünü ve ambalaj içindeki durumunu etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kabuk kusurları bulunabilir. Meyve sapları elle koparılmamış, bıçakla kesilmiş olmalı ve meyve üzerindeki saplar yaklaşık aynı uzunlukta olmalıdır.

Her ambalajda, bu sınıfın özelliklerine uymayan fakat sınıf I’e giren yazlık kabaklardan kütlece veya sayıca % 5 oranına kadar bulunabilir.

  • Sınıf I

Bu sınıfa iyi nitelikteki yazlık kabaklar girer. Bunlar, yetiştikleri bölgeye göre, çeşidin tipik özelliklerini göstermeli ve meyve eti sağlam olmalıdır. Şekil, renk ve gelişme bakımlarından hafif kusurlar kabul edilebilir. Sap hafifçe zedelenmiş olabilir.

Bu sınıfa giren kabaklarda, nitelik bakımından ürünün genel görünüşünü ve ambalaj içindeki durumunu etkilemeyecek hafif şekil kusurları, çok hafif kabuk kusurları, hafif renk kusurları ve hastalıktan oluşan çok hafif kusurlar (ilerleyici olmamak ve meyve kısmını etkilememek koşuluyla) bulunabilir. Meyve sapı, en fazla 3 cm uzunluğunda olmalıdır. Meyve sapları elle koparılmamış, bıçakla kesilmiş olmalı ve meyve üzerindeki saplar yaklaşık aynı uzunlukta olmalıdır.

Her ambalajda, bu sınıfın özelliklerine uymayan fakat sınıf II’ye giren yazlık kabaklardan kütlece veya sayıca % 10 oranına kadar bulunabilir.

  • Sınıf II

Bu sınıfa, sınıf I’e giremeyen fakat genel özelliklere uyan yazlık kabaklar girer. Bunlarda kalite ve sunum özelliklerini korumak şartıyla şekil kusurları, güneş yanıklığı, renk kusurları, hafif kabuk kusurları, hastalıktan oluşan hafif kusurlar (ilerleyici olmamak ve meyve kısmını etkilemek koşuluyla) bulunabilir.

Boylama, yazlık kabağın dip kısmı ile meyve sapının bağlantı yeri arasının uzunluğuna veya kütlesine göre belirlenir.

Yazlık kabağın uzunluğu en az 7 cm, en fazla 35 cm, kütlesi ise en az 50 g, en fazla 450 g olmalıdır.

Her ambalajda, bu sınıfın özelliklerine uymayan fakat pazarlamaya ve tüketime elverişli yazlık kabaklardan kütlece veya sayıca en çok % 10 oranında bulunabilir.

1.5.3.  Ambalajlama

Ambalajlar taşıma sırasında ürünü koruyacak nitelikle ahşap, mukavva veya diğer uygun malzemeden hazırlanmış kutu ve kasalar şeklinde olmalıdır.

Ambalaj boyutları, 80 cm x 120 cm ve 100 cm x 120 cm boyutlarındaki paletlere uyacak ölçülerde olmalıdır (örneğin; 60 cm x 40 cm, 50 cm x 30 cm ve 40 cm x 30 cm).

Ambalajların yapımında kullanılan her çeşit malzeme ile ambalajların içine konulacak kâğıt veya diğer malzeme insan sağlığına zararsız, yeni temiz ve kuru olmalı, basılı kâğıt kullanılmışsa yazılı kısım dışa gelmeli, ürüne değmemelidir. Ahşap ambalaj malzemelerinde çürük ve düşen budak bulunmamalı, düşmeyen budakların çapı malzeme genişliğinin 1/5’ini geçmemelidir.

Ambalajlar içinde toprak, yaprak, sap vb. yabancı madde bulunmamalıdır.

Ambalajlar taşıma sırasında yazlık kabakların korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek nitelikte malzemelerden yapılmış olmalıdır. Net kütlesi 3 kg’ı aşan tüketici ambalajları ürünü koruyacak yeterince sert özellikteki malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalaj olarak kullanılacak malzeme yeni, temiz, ürünün haricî ve dâhilî zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır.

Ürün yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında ürünün yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır.

Ambalajlar, her türlü yabancı maddeden arınmış olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır.

Aynı ambalaj içinde, bir alt ve bir üst boydan toplam karışıma oranı kütlece veya sayıca % 10’u geçmemelidir.

Bu tolerans, belirtilen kütle veya uzunluk sınırlarından % 10’dan daha fazla fark olmayan ürünlere uygulanır.

Yazlık kabak ambalajları üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır. 15 kg’dan büyük ambalajlarda kullanılacak etiketler 40 cm2den küçük olmamalıdır.

  • Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası
  • Bu standardın işaret ve numarası
  • Malın adı (yazlık kabak)
  • Çeşidi
  • Sınıfı
  • Boyu
  • Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı)
  • Parti, seri veya kod numaralarından en az biri
  • Net kütlesi (en az kg veya g olarak)
  • Minyatür ürün olup olmadığı
  • Büyük ambalajlardaki küçük tüketici ambalajların sayısı ve kütlesi
  • Gerektiğinde bu bilgiler Türkçenin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalajın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır.
  • Küçük tüketici ambalajlarında bu bilgiler, bir etikete yazılarak ambalaj içine bırakılabilir.

Kışlık kabaklar ise birbiri üzerine fazla basmayacak ve kabuklarını yaralamayacak şekilde büyük kasalara konarak veya tek tek ambalajlanarak satışa sunulabilir.

1.5.4.  Muhafaza

Kışlık kabaklar, kalın kabuklu ve sert etli olduklarından adi depolarda bile uzun süre muhafaza edilebilir. Sıcaklığın 10 oC’nin altında kalması nemin % 60-70 civarında olması hâlinde havalanabilir bir ortamda tek sıra hâlinde dizilmiş kabaklar 6 ay süre ile muhafaza edilebilir. Bu süre içinde ağırlık kaybeder ve % 15 fire verir. Kabaklarda 0-4 oC’de sararma görülür.

Kış kabaklarında, depolamadan önce 10-20 günlük bir kurutma tavsiye edilir. Bu kabaklar, elmalar ile birlikte depolanmamalıdır. Çünkü elmalar, kabağın kabuk renginin turuncu-sarı bir renge dönüşmesine neden olur.

Sarı yazlık kabaklar, iyi kalite için tam olgunluktan biraz daha önce hasat edilir. Kabuk hassastır ve bu çeşitler kolayca 0-4 oC’de zarar görür ve % 90 nispi nemde birkaç gün tutulmaları uygundur. Bu sürenin 4-5 gün ya da daha uzaması durumunda üşüme zararı bozulmaya sebep olur.

Yazlık sakız ve Girit kabakları hasat sonrasında hemen pazara sevk edilmelidir. Bir haftalık bekleme süresi içinde su kaybetmemesi, pörsümemesi ve tazeliğini koruması istenir. Havaların soğuk olduğu dönemde özel bir korumaya gerek yoktur. İlkbahar sonları, yaz ayları ve sonbahar başlangıcında serin bir yerde muhafaza edilebilir.

Yazlık kabaklar ve bunların içinde bulundukları ambalajlar işleme yerlerinde, depolarda, taşıtlarda fena koku yayan ve bunları kirletecek maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır.

Yorum Yap